از بین بردن رسوب کتری و سماور؛ 6 ترفند فوری برای رسوب ضخیم - کی آنلاین

چای و آب جوش ستون اصلی مهمان نوازی و نوشیدنی های گرم در خانه های ایرانی است، اما آب شهری به علت املاح معدنی فراوان و سختی بالا، پس از چند بار جوشیدن لایه ای متراکم و سفیدرنگ از کربنات کلسیم و منیزیم را به جا می گذارد. این رسوبات آهکی نه تنها باعث کدر شدن رنگ چای، تشکیل لایه چربی مانند روی فنجان و ایجاد طعم نامطبوع گچی می شوند، بلکه مانند یک عایق حرارتی ضخیم عمل نموده و مصرف گاز و برق را تا 40 درصد افزایش می دهند. به گزارش نشریه معتبر خانه داری The Spruce و کارشناسان تاسیسات خانگی، تمیز کردن دوره ای رسوب کتری مانع از سوراخ شدن کف کتری و سوختن المنت کتری های برقی می گردد.

در این راهنمای کامل و عملی از تحریریه هفت گنج، شما را با 6 ترفند فوری، ایمن و کاملاً طبیعی برای از بین بردن رسوب ضخیم و قدیمی انواع کتری های استیل، لعابی، شیشه ای، مسی و سماورهای برقی و گازی آشنا می کنیم تا در کمترین زمان ممکن، کتری شما مثل روز اول برق بیفتد.

علم رسوب گذاری: چرا آب کتری گچ می بندد؟

آب لوله کشی حاوی یون های کلسیم و هیدروژن کربنات محلول است. با رسیدن دما به 100 درجه سانتی گراد، این ترکیبات ناپایدار شده و به گاز دی اکسید کربن و کربنات کلسیم غیرمحلول (رسوب گچی یا Limescale) تبدیل می شوند که محکم به دیواره های فلزی می چسبند.

جدول مقایسه 6 روش خانگی جرم گیری کتری و سماور

روش اول: جرم گیری با جوهر لیمو (سریع ترین و بی بوترین روش)

جوهر لیمو یا پودر اسید سیتریک خالص ترین و بی دردسرترین ماده برای از بین بردن رسوب کتری است، زیرا بر خلاف سرکه هیچ گونه بوی تند و ماندگاری در فضای آشپزخانه ایجاد نمی نماید. برای اجرای این متد، کتری را تا نیمه یا تا بالاترین نقطه رسوب گرفته از آب پر کنید و بگذارید به جوش بیاید.

به محض جوشیدن آب، شعله را خاموش نموده و 2 تا 3 قاشق غذاخوری جوهر لیمو به آب جوش اضافه کنید. بلافاصله صدای جوشش و کف کردن ملایمی خواهید شنید که نشان دهنده واکنش شیمیایی اسید سیتریک با کربنات کلسیم است. اجازه دهید محلول به مدت 20 تا 30 دقیقه در کتری بماند. خواهید دید که لایه های رسوب به صورت مایعی شیری رنگ حل شده و از کف کتری جدا می شوند. سپس آب را خالی نموده و با اسکاچ نرم داخل کتری را بشویید. مشابه این تکنیک های شستشوی تخصصی، برای برطرف بوهای آزاردهنده سایر وسایل خانه می توانید به راهنمای از بین بردن بوی بد ماشین لباسشویی مراجعه کنید.

ترفند طلایی: تمیز کردن رسوب لوله باریک کتری

بسیاری از افراد کف کتری را تمیز می نمایند اما رسوب داخل لوله باریک خروجی آب باقی می ماند. مقداری از محلول جوهر لیمو یا سرکه داغ را در حین تخلیه از لوله کتری به آرامی عبور دهید و با یک برس لوله شور باریک داخل آن را بکشید تا جریان آب جوش کاملاً روان گردد.

روش دوم: پاکسازی با سرکه سفید تقطیری

سرکه سفید خانگی به علت دارا بودن اسید استیک 5 درصد، یک رسوب زدای در دسترس و مقرون به صرفه قیمت است. برای این روش، نسبت های مساوی از آب و سرکه سفید (مثلاً دو لیوان آب و دو لیوان سرکه) را درون کتری بریزید. کتری را روی شعله قرار دهید تا به نقطه جوش برسد. پس از رسیدن به نقطه جوش، حرارت را کم کنید و بگذارید به مدت 15 دقیقه با حرارت ملایم بجوشد.

کتری را از روی حرارت بردارید و درِ آن را ببندید و اجازه دهید 1 ساعت در همان حالت بماند تا اسید فرصت نفوذ به عمق لایه های فشرده گچ را داشته باشد. پس از تخلیه، کتری را یک بار با مایع ظرفشویی بشویید و دو بار آب تمیز داخل آن بجوشانید و دور بریزید تا هرگونه بوی ترشی سرکه از بین برود. در صورت بروز هرگونه لکه های نوشیدنی چای یا قهوه در محیط خانه در حین تمیزکاری، می توانید از ترفندهای مقاله پاک کردن لکه چای از فرش و لباس برای نجات الیاف پارچه ها استفاده نمایید.

روش سوم: تکنیک شوک حرارتی برای رسوب های ضخیم چندساله

اگر کتری یا سماور استیل شما سال هاست رسوب زدایی نشده و لایه آهک آن به ضخامت چند میلی متر رسیده است، اسیدها به تنهایی زمان زیادی برای حل کردن آن احتیاج دارند. در این حالت، شوک حرارتی معجزه می نماید. تفاوت ضریب انبساط حرارتی فلز استیل و گچ باعث می گردد با تغییر ناگهانی دما، پیوند میان فلز و سنگ گچ شکسته گردد.

کتری را کاملاً خالی نموده و روی شعله ملایم گاز قرار دهید تا بدنه کتری کاملاً داغ گردد (مراقب باشید حرارت بیش از حد نباشد که لحیم های کتری ذوب گردد؛ حدود 2 تا 3 دقیقه داغ شدن بدنه کافی است). سپس بلافاصله و با احتیاط کامل، یک پارچ آب کاملاً سرد یا مخلوط آب و یخ را درون کتری خالی کنید. صدای ترق تروق بلندی خواهید شنید که ناشی از انقباض سریع فلز است. تکه های بزرگ و ضخیم سنگ گچ مانند صفحات سنگی از دیواره کتری کنده شده و شناور می شوند.

هشدار ایمنی شوک حرارتی: ممنوع برای ظروف شیشه ای و لعابی

شوک حرارتی را هرگز برای کتری های پیرکس، شیشه ای، چای سازهای برقی شیشه ای یا کتری های لعابی به کار نبرید، زیرا تغییر ناگهانی دما منجر به شکستن، ترکیدن و خرد شدن آنی شیشه و پرتاب قطعات داغ خواهد شد. این روش صرفاً برای کتری های استیل و فلزی ضخیم مجاز است.

روش چهارم: استفاده از جوش شیرین برای کتری های برقی

کتری های برقی و چای سازها دارای المنت های حساس در کف هستند و استفاده از اسیدهای تند ممکن است در صورت باقی ماندن به درزگیرهای سیلیکونی آسیب بزند. جوش شیرین به عنوان یک پاک نماینده قلیایی ملایم، رسوبات تازه را سست نموده و هرگونه بوی سوختگی یا ماندگی آب را خنثی می نماید.

یک قاشق غذاخوری جوش شیرین را با دو لیوان آب مخلوط نموده و درون کتری برقی بریزید. دستگاه را روشن کنید تا بجوشد. پس از جوشیدن، بگذارید 20 دقیقه بماند. سپس با یک فرچه نرم یا اسفنج داخل آن را تمیز کنید. این فرمولاسیون خانگی نه تنها برای کتری، بلکه برای تمیزکاری های حساسی نظیر پاک کردن لکه از لباس نیز کاربرد دارد.

مراقبت از انواع جنس کتری: استیل، پیرکس، مس و چدن

هر ماده ای در برابر اسیدها واکنش متفاوتی نشان می دهد:

کتری استیل ضدزنگ: مقاوم ترین جنس در برابر اسید سیتریک و سرکه است. از سیم ظرفشویی زبر برای سابیدن آن خودداری کنید زیرا خط وخش های ریز، بستری عالی برای چسبیدن سریع تر رسوبات بعدی فراهم می سازد.

کتری شیشه ای و پیرکس: برترین گزینه برای شیشه، جوهر لیمو است. شیشه نباید دچار شوک حرارتی گردد و پس از شستشو بلافاصله با دستمال میکروفایبر خشک گردد تا لکه آب بر جای نماند.

کتری و سماور مسی: مس با اسید سرکه سریع واکنش داده و تغییر رنگ می دهد. برای جرم گیری مس، مخلوط ملایم آبلیمو و نمک برای بخش بیرونی و جوهر لیموی رقیق برای داخل آن استفاده گردد.

سماورهای گازی و برنجی قدیمی: روش های سنتی مانند جوشاندن آب با سیب زمینی رنده شده و زاج سفید برای آلیاژهای برنجی بدون خورندگی عمل می نمایند.

اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از تشکیل مجدد رسوب گچی

1. عدم نگهداری آب راکد در کتری: بزرگ ترین اشتباه، رها کردن آب اضافی جوشیده در کتری تا روز بعد است. با سرد شدن آب، گچ های معلق ته نشین شده و به دیواره می چسبند. پس از دم کردن چای، آب اضافی را خالی کنید.

2. استفاده از تصفیه آب خانگی یا فیلتر رزینی: استفاده از آب تصفیه شده RO تشکیل رسوب را تا 95 درصد کاهش می دهد.

3. استفاده از صدف یا فلس رسوب گیر آلومینیومی: انداختن یک سیم رسوب گیر مخصوص (فلس کتری) یا چند صدف تمیز در کف کتری باعث جذب آهک شناور به سطح متخلخل خود شده و دیواره های کتری را تمیز نگه می دارد.

پرسش های متداول درباره از بین بردن رسوب کتری و سماور

آیا رسوب کتری برای سلامتی و کلیه خطرناک است؟

رسوب کتری عمدتاً از کلسیم و منیزیم تشکیل شده و سمی نیست؛ اما ورود مداوم ذرات گچ به بدن بار فیلتراسیون کلیه را در افراد مستعد سنگ کلیه بالا می برد و طعم چای و قهوه را تلخ و کدر می نماید.

چند وقت یک بار باید کتری را جرم گیری کرد؟

بسته به اندازه سختی آب منطقه، هر 3 تا 4 هفته یک بار انجام یک جرم گیری سریع با جوهر لیمو توصیه می گردد تا رسوبات هرگز به مرحله ضخیم و سخت نرسند.

چرا بعد از استفاده از سرکه چای طعم ترش می گیرد؟

به این علت که سرکه به خوبی آبکشی نشده است. حتماً پس از تخلیه سرکه، دو بار کتری را پر از آب نموده، بجوشانید و دور بریزید تا بخارات اسید استیک به طور کامل از منافذ فلز پاک شوند.

نکات پایانی و جمع بندی کاربردی

تمیز کردن و از بین بردن رسوب کتری و سماور فرآیندی ساده، کم هزینه و پرفایده است که به ابزارهای شیمیایی گران قیمت یا سایش خسته نماینده فیزیکی احتیاجی ندارد. با انتخاب ماده مناسب نظیر جوهر لیمو برای کتری های مدرن یا شوک حرارتی برای رسوبات سخت کهنه، می توانید طول عمر لوازم آشپزخانه خود را دوچندان نموده و لذت نوشیدن یک فنجان چای زلال، خوش رنگ و عطرآگین را به اعضای خانواده خود هدیه دهید.